Banker's Review Online - Metarisk: A Novel Credit Risk Management Thinkware

Τετάρτη, 15 Αυγούστου 2018

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Risk Management

Metarisk: A Novel Credit Risk Management Thinkware

5 Μαρτίου 2012 | 12:47 Γράφει ο Σολομών Α.  Μπεράχας (Dr.) Topics: Innovation

Στο πρόσφατο συνέδριο Bank Management Conference έγιναν πολύ ενδιαφέρουσες εισηγήσεις που οδηγούν στην αισιόδοξη εκτίμηση ότι το τραπεζικό σύστημα έχει υιοθετήσει τις εμπειρίες των τελευταίων 3 χρόνων. Επίσης ότι προετοιμάζεται για την επόμενη μέρα, με πολύ παραπάνω αποφασιστικότητα και εντατικοποίηση από ότι έπρεπε να είχε κάνει πριν τις πρωτοφανείς κρίσεις.

Πριν από τις αλλεπάλληλες κρίσεις κυριάρχησε ο εφησυχασμός της επιτυχίας: Ας θυμηθούμε τον γνωστό τραπεζίτη Walter Wriston της Citibank, ο οποίος είχε γράψει στο βιβλίο του “Risk and other four-letter words” ότι η Τραπεζική είναι απλή και συνίσταται από τους αριθμούς 3-5-3: Ο τραπεζίτης παίρνει καταθέσεις με 3%, δανείζει με 5% και 3 η ώρα βρίσκεται στο γήπεδο του γκολφ! Είχε όμως προβλέψει από το 1986 τι θα μπορούσε να συμβεί αν το τραπεζικό σύστημα – συμπεριλαμβανομένων και των ελεγκτικών μηχανισμών – δεν είχε τις απαραίτητες υποδομές για την συνετή διαχείριση των κινδύνων.

Η αλήθεια είναι ότι για μια μεγάλη περίοδο, η τραπεζική δραστηριότητα απήλαυσε ένα δομημένο, θεσμοθετημένο και περιγεγραμμένο ρόλο ο οποίος έπρεπε να πληροί 3 βασικούς πυλώνες ευθύνης:
1. Εταιρική ευθύνη προς τους καταθέτες.
2. Επιχειρηματική ευθύνη προς τους μετόχους.
3. Κοινωνική ευθύνη προς τους εργαζομένους.

Αυτό επιτυγχάνετο μέσα σε ένα σχετικά χαλαρό και εύκολο κανονιστικό και ρυθμιστικό πλαίσιο κεφαλαιακής επάρκειας (2%.) Οι τράπεζες λοιπόν είχαν την de facto εμπιστοσύνη των μετόχων, των καταθετών, των δανειοδοτούμενων, των εργαζομένων, των θεσμών και της κοινωνίας.

Tα πράγματα όμως άλλαξαν, απότομα!
Πρώτα ήρθε ο ανταγωνισμός, που πολύ συχνά δεν ήταν ευγενής άμιλλα, ούτε εκλογικευμένος και σίγουρα δεν ήταν συναγωνισμός. Πολλές τράπεζες παραβίασαν τον πρωταρχικό τους ρόλο – την διαμεσολάβηση στην δημιουργία πλούτου: Στη προσπάθεια μεγιστοποίησης της μόχλευσης των κεφαλαίων των μετόχων τους, ανέλαβαν κινδύνους από την δημιουργία εικονικού πλούτου. Το φυσικό επακόλουθο ήταν οι χρηματοπιστωτικές κρίσεις.

Όπως και συνέβη – τουλάχιστον 3 φορές τα τελευταία 3 χρόνια: Subprime Lending - Lehman Brothers, Ελλάδα, Ευρωζώνη και ίσως όλο το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Σίγουρα η υπεραπλούστευση αυτής της ανάλυσης επιτρέπεται μόνο χάριν οικονομίας χώρου, αλλά δεν απέχει πολύ από αυτό που πράγματι συνέβη.

Θα ήταν μια δεύτερη υπεραπλούστευση να εξηγήσουμε όλα αυτά μόνο με το αμάρτημα της απληστίας. Σαφώς και δεν φταίνε μόνο οι τράπεζες, οι τραπεζίτες και το ρυθμιστικό πλαίσιο. Άλλωστε,  όλοι μας γνωρίζουμε ότι  χρειάζονται τουλάχιστον 2 μέρη σε κάθε συμφωνία, άρα και τα 2 μέρη έχουν ευθύνες όταν αποφασίσουν να χορέψουν το ταγκό!

Πριν από τις αλλεπάλληλες κρίσεις κυριάρχησε ο εφησυχασμός της επιτυχίας: Ας θυμηθούμε τον γνωστό τραπεζίτη Walter Wriston της Citibank, ο οποίος είχε γράψει στο βιβλίο του “Risk and other four-letter words” ότι η Τραπεζική είναι απλή και συνίσταται από τους αριθμούς 3-5-3: Ο τραπεζίτης παίρνει καταθέσεις με 3%, δανείζει με 5% και 3 η ώρα βρίσκεται στο γήπεδο του γκολφ! Είχε όμως προβλέψει από το 1986 τι θα μπορούσε να συμβεί αν το τραπεζικό σύστημα – συμπεριλαμβανομένων και των ελεγκτικών μηχανισμών – δεν είχε τις απαραίτητες υποδομές για την συνετή διαχείριση των κινδύνων.

Η αλήθεια είναι ότι για μια μεγάλη περίοδο, η τραπεζική δραστηριότητα απήλαυσε ένα δομημένο, θεσμοθετημένο και περιγεγραμμένο ρόλο ο οποίος έπρεπε να πληροί 3 βασικούς πυλώνες ευθύνης:
1. Εταιρική ευθύνη προς τους καταθέτες.
2. Επιχειρηματική ευθύνη προς τους μετόχους.
3. Κοινωνική ευθύνη προς τους εργαζομένους.

Αυτό επιτυγχάνετο μέσα σε ένα σχετικά χαλαρό και εύκολο κανονιστικό και ρυθμιστικό πλαίσιο κεφαλαιακής επάρκειας (2%.) Οι τράπεζες λοιπόν είχαν την de facto εμπιστοσύνη των μετόχων, των καταθετών, των δανειοδοτούμενων, των εργαζομένων, των θεσμών και της κοινωνίας.

Tα πράγματα όμως άλλαξαν, απότομα!
Πρώτα ήρθε ο ανταγωνισμός, που πολύ συχνά δεν ήταν ευγενής άμιλλα, ούτε εκλογικευμένος και σίγουρα δεν ήταν συναγωνισμός. Πολλές τράπεζες παραβίασαν τον πρωταρχικό τους ρόλο – την διαμεσολάβηση στην δημιουργία πλούτου: Στη προσπάθεια μεγιστοποίησης της μόχλευσης των κεφαλαίων των μετόχων τους, ανέλαβαν κινδύνους από την δημιουργία εικονικού πλούτου. Το φυσικό επακόλουθο ήταν οι χρηματοπιστωτικές κρίσεις.

Όπως και συνέβη – τουλάχιστον 3 φορές τα τελευταία 3 χρόνια: Subprime Lending - Lehman Brothers, Ελλάδα, Ευρωζώνη και ίσως όλο το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Σίγουρα η υπεραπλούστευση αυτής της ανάλυσης επιτρέπεται μόνο χάριν οικονομίας χώρου, αλλά δεν απέχει πολύ από αυτό που πράγματι συνέβη.

Θα ήταν μια δεύτερη υπεραπλούστευση να εξηγήσουμε όλα αυτά μόνο με το αμάρτημα της απληστίας. Σαφώς και δεν φταίνε μόνο οι τράπεζες, οι τραπεζίτες και το ρυθμιστικό πλαίσιο. Άλλωστε,  όλοι μας γνωρίζουμε ότι  χρειάζονται τουλάχιστον 2 μέρη σε κάθε συμφωνία, άρα και τα 2 μέρη έχουν ευθύνες όταν αποφασίσουν να χορέψουν το ταγκό!


Δύο βασικά ερωτήματα
Το πρώτο ερώτημα που θέτω εδώ είναι το πώς και γιατί το τραπεζικό σύστημα, με όλα τα πλαίσια λειτουργίας, εμπειρία, ταλέντο, πόρους, δυναμική, εργαλεία, τεχνογνωσία, ελεγκτικούς μηχανισμούς ...δεν προέβλεψε το τι θα επακολουθήσει, και δεν δημιούργησε αναχώματα, και σχέδια έκτακτης ανάγκης, στη περίπτωση που θα «έβρεχε στην Σαχάρα».

Και βέβαια το δεύτερο και παράγωγο ερώτημα: Γιατί αποτυγχάνει τόσο συχνά η ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ (analytics); Μήπως βασιζόμαστε παραπάνω από ότι πρέπει σε αυτή; Ή μήπως, όπως μερικοί λένε, όχι αρκετά; Το σίγουρο είναι ότι χρειαζόμαστε και άλλα εργαλεία πέρα από την Ανάλυση. Πιστεύω και εισηγούμαι ότι ενώ έχουμε τα απαραίτητα και εξελιγμένα μοντέλα διαχείρισης κινδύνου, δεν διαθέτουμε τις απαραίτητες δομές και διαδικασίες για την βελτιστοποίηση των αποφάσεων που παίρνουμε με αυτά.

Τι μάθαμε από την κάθαρση;
Έχουμε μάθει πολλά από τις κρίσεις που αντιμετωπίζουμε, έχουμε αρχίσει να σκεφτόμαστε διαφορετικά, ακόμη και αν δεν το παραδεχόμαστε! Η κάθαρση μετά από την κρίση μας δίνει:
1. Ορατότητα για να μπορούμε να ξεχωρίσουμε τα λίγα βασικά από τα πολλά ασήμαντα.
2. Νέες προοπτικές για να αναγνωρίσουμε τις ευκαιρίες από όλα όσα έχουν πραγματική αξία.
3. Εκλογίκευση και βελτίωση του τρόπου που επιχειρούμε να αποκομίσουμε αυτή την αξία.

Υπάρχουν τουλάχιστον 4 προκλήσεις μπροστά μας, καθώς προετοιμαζόμαστε για την εποχή μετά την κρίση:
1. Το λάθος τύπου β. Θα χρειαστεί να επαναπροσδιορίσουμε την ανοχή μας στον κίνδυνο, και να επανακινήσουμε τα μοντέλα που χρησιμοποιούμε  (model recalibration.).
2. Η πληροφόρηση αποτελεί πολύ μεγάλο ανταγωνιστικό μας πλεονέκτημα και η σωστή διάχυσή της έχει πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα.
3. Δεν αρκεί μόνο να μπορούμε να προβλέπουμε και να εκτιμούμε τον κίνδυνο – πρέπει να έχουμε και τις κατάλληλες υποδομές και μεθοδολογίες για να τον διαχειριζόμαστε.
4. Πρέπει να ανακτήσουμε την εμπιστοσύνη της κοινωνίας – καταθέτες, πελάτες, μέτοχοι, θεσμικά όργανα.

Θα επικεντρωθώ στην τρίτη πρόκληση: Το κίνδυνο του κινδύνου.

Μια διαφορετική θεώρηση της διαχείρισης κινδύνου
Προτείνω μια διαφορετική θεώρηση της διαχείρισης του κινδύνου - για παράδειγμα του πιστωτικού κινδύνου - που έχουμε αναλάβει ή προτιθέμεθα να αναλάβουμε. Αυτή την νέα θεώρηση την έχω ονομάσει Metarisk, που προκύπτει από τον όρο Metasystem. Στην βιβλιογραφία το Metasystem ορίζεται ως το σύστημα που ολοκληρωμένα προδιαγράφει μια κατηγορία συναφών στοιχείων  (A  system that fully prescribes a class of similar entities.) Πχ. Metapolicy είναι η εκλογικευμένη διαδικασία σχεδιασμού πολιτικής, και Metamodel είναι ένα πλαίσιο για την ανάπτυξη μοντέλων.

Περιγράφω το Metarisk σαν Risk Management Thinkware, γιατί απαιτεί την συνεχή χρήση φαιάς ουσίας (σκέψης)  – εκλογικευμένες αποφάσεις βασισμένες σε στοιχεία, πληροφόρηση, εκτιμήσεις, σενάρια προσομοίωσης, κλπ.

Πως ενσωματώνεται το Metarisk στην διαχείριση πιστωτικών κινδύνων;
Καταρχάς η ανάγκη: Το ρυθμιστικό πλαίσιο της Βασιλείας II έχει πλήρως καθορίσει τις 3 διαστάσεις του κινδύνου: Πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος, τι πιθανότητα υπάρχει να συμβεί και πότε θα επέλθει. Και λοιπόν; Αν δεν ορίσουμε και την τέταρτη –τον Κίνδυνο του Κινδύνου  (εξ’ου και ο όρος Metarisk) δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι τον έχουμε οριοθετήσει επαρκώς.

Άρα δεν μπορούμε να τον αντιμετωπίσουμε και να τον διαχειριστούμε. Μερικά από τα πιο βασικά θέματα που πρέπει να χειριστούμε για την ολοκληρωμένη προσέγγιση στον Κίνδυνο του Κινδύνου, πέρα από τα προφανή (Probability of Default, Loss Given Default, Exposure at Default, Expected Loss και χρονικός ορίζοντας), είναι:
  • Υποθέσεις και αναλύσεις ευαισθησίας (assumptions and sensitivity analysis.)
  • Ορισμός ορίων ανοχής (risk thresholds.)
  • Εκτίμηση της βιωσιμότητας των αποτελεσμάτων (sustainability of results.)
  • Προσομοιώσεις ακραίων συνθηκών (stress testing.)
  • Στρατηγική εφαρμογής άμβλυνσης των αρνητικών επιπτώσεων (mitigating strategy.)
  • Γνώση, αναγνώριση και δέσμευση της Διοίκησης και του Διοικητικού Συμβουλίου (senior management commitment.).

Ας δούμε με λίγο περισσότερες λεπτομέρειες τι είναι και τι περιλαμβάνει το Metarisk:

  • Έχουμε λοιπόν 235 Στοιχεία Διαχείρισης Πιστωτικού Κινδύνου – Credit Risk Management Elements.
  • Σε μια λογική ροή, το Κύκλωμα Διαχείρισης Πιστωτικού Κινδύνου – Credit Risk Management Cycle.
  • Που ορίζουν το Πλαίσιο του Πιστωτικού Κινδύνου που έχουμε αναλάβει ή θα αναλάβουμε να διαχειριστούμε – Credit Risk Matrix.

Το Metarisk είναι ο εκλογικευμένος ολοκληρωτής (integrator) μεταξύ της  αναλυτικής και των εργαλείων από την μία μεριά, και των αποφάσεων και των ενεργειών που παίρνουμε από την άλλη.

Το Metarisk καθορίζει την πληροφόρηση και τη ροή της πληροφόρησης σε όλο τον πιστωτικό κύκλο (credit cycle), ούτως ώστε να βελτιστοποιηθεί η αξία της στη λήψη αποφάσεων, και στη συνεχή παρακολούθηση των αποτελεσμάτων των αποφάσεων. Με άλλα λόγια το Metarisk παρεμβάλλεται σε πραγματικό χρόνο, μεταξύ της ανάλυσης, της σύνθεσης και της ανάδρασης (feedback).

Είναι λοιπόν:

  • Στη πιο απλοϊκή μορφή του, ένας κατάλογος ελέγχου, όπως η λίστα του supermarket ή της απογείωσης ενός αεροπλάνου: Έχουμε σκεφτεί και κάνει όλα όσα πρέπει;
  • Με την ενσωμάτωσή του στη διαδικασία αποφάσεων, το Metarisk είναι ένας χάρτης πορείας (roadmap) για αποφάσεις με γνώμονα τη συνετή διαχείριση του κινδύνου: Πώς θα καταλήξουμε στο επιθυμητό επίπεδο ανάληψης κινδύνου;
  • Και στο πιο εξελιγμένο επιχειρηματικό μοντέλο, όπου η διαχείριση κινδύνων αποτελεί στρατηγική επιλογή και ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, το Metarisk αποτελεί το κανονιστικό πρότυπο διαχείρισης κινδύνων (prescriptive model for Risk Management): Τι πρέπει να κάνουμε και πώς;

Τρία + 1 παραδείγματα
Ας δούμε τώρα πολύ περιληπτικά 3 παραδείγματα εφαρμογής του Metarisk για την υλοποίηση της διαχείρισης του πιστωτικού χαρτοφυλακίου με βάση τον αναλαμβανόμενο κίνδυνο (granular risk-based management).

Η πρώτη εφαρμογή αφορά τις πωλήσεις πιστωτικών προϊόντων (δανείων). Με την εφαρμογή του Metarisk, είναι δυνατή η εκλογικευμένη και κριτική αναθεώρηση των μύθων, πραγματικότητας, απειλών και ευκαιριών. Υπάρχει το κλασικό μοντέλο: Σε περιόδους οικονομικής ανάπτυξης αυξάνεται η ικανότητα λήψης δανείων των πελατών, καθώς και η ανοχή ανάληψης κινδύνου από την πλευρά των τραπεζών.

Αντίθετα, σε εποχές ύφεσης αυτή η ικανότητα μειώνεται.  Αυτό το μοντέλο όμως συχνά οδηγεί σε λανθασμένα εμπορικά συμπεράσματα και σε καταστροφικές πιστωτικές αποφάσεις - και σε εποχές ανάπτυξης και πολύ παραπάνω σε εποχές οικονομικής συρρίκνωσης.

Με απλά μοντέλα για την εκτίμηση της αξίας (value) και του κινδύνου (risk), το Metarisk οργανώνει σε μια δομημένη βάση την διαχρονική στόχευση πελατολογίου.

Μια από τις σημαντικότερες εφαρμογές του Metarisk είναι η απόδειξη του θεωρήματος ότι το ενεργητικό υψηλότατου κινδύνου (subprime lending) είναι διαχρονικά επιβλαβές για την υγεία του χρηματοπιστωτικού οργανισμού. Και αυτό γιατί ποτέ δεν μπορεί να τιμολογηθεί σωστά, γιατί πάντα δημιουργούνται συνθήκες αρνητικής αυτό-επιλογής (negative self-select.).

Τέλος με την εφαρμογή του Metarisk στη διαχείριση ληξιπρόθεσμων απαιτήσεων, μπορούμε να προσφέρουμε λύσεις στους πελάτες μας που ανταποκρίνονται στις πολύ δύσκολες, αλλά και ιδιαίτερες, συνθήκες της σημερινής πραγματικότητας, με μειωμένο τον ηθικό κίνδυνο (moral hazard) και τον κίνδυνο μόλυνσης (contamination). Θα ήταν πολύ εύκολο – αλλά και τραγικό λάθος – μια οριζόντια ρύθμιση όλου του χαρτοφυλακίου, όπως άλλωστε αναγνώρισε και η διαγνωστική άσκηση της BlackRock Solutions.

Είδαμε λοιπόν 3 εφαρμογές του Metarisk στις «στιγμές της αλήθειας του πελάτη», όταν δηλαδή ο πελάτης περιμένει τη σωστή απόφαση της τράπεζας. Το μεγάλο πλεονέκτημα βεβαίως είναι ότι η εφαρμογή αυτού του εργαλείου στη ροή της διαχείρισης κινδύνων, είναι βασισμένη σε ένα Thinkware, με άλλα λόγια είναι σχετικά ανεξάρτητη από τα αναλυτικά μοντέλα (που sine qua non πρέπει να υπάρχουν) και από τα συστήματα μηχανογράφησης που υποστηρίζουν τις επιχειρηματικές μας δραστηριότητες.

Τέλος έχει αναπτυχθεί και η αντίστοιχη εφαρμογή του Metarisk για τους θεσμικούς φορείς, όπως πχ. η Τράπεζα της Ελλάδος,  το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, κλπ. Ο στόχος εδώ είναι πάλι να εκμεταλλευτούμε όλες τις αναλυτικές εφαρμογές και εργαλεία που προσφέρει η Βασιλεία II, και επιπλέον να ορίσουμε και να διαχειριστούμε την τέταρτη διάσταση –το κίνδυνο του κινδύνου.


Και τρία βασικά συμπεράσματα
Ο Jack Flannery - μεγάλος μου δάσκαλος - λέει ότι η μοναδικότητα της διαχείρισης πιστωτικών κινδύνων συνίσταται από το ότι αποτελεί συγχρόνως ένα Μαραθώνιο και μια κούρσα 100μ. Τι εννοεί; Πρέπει να παραμείνουμε στον αγώνα μέχρι την αποπληρωμή του κεφαλαίου και των τόκων. Αλλά πρέπει επίσης να καταφέρνουμε συνεχείς τερματισμούς, με στόχο την κερδοφορία του οργανισμού. Χρειάζεται σχεδιασμός, προετοιμασία, επιμονή, υπομονή, ταλέντο, άμιλλα, και δύναμη.

Το Metarisk μας εξοπλίζει σε αυτή την μακροπρόθεσμη προσπάθεια διότι:
  • Εκλογικεύει τη διαχείριση κινδύνων.
  • Εμπλουτίζει τα εργαλεία που διαθέτουμε.
  • Παρέχει μια αντικειμενική θεώρηση.
  • Καταγράφει τις υποθέσεις.
  • Φροντίζει τις ακραίες καταστάσεις και τις πρακτικές, αλλά και συχνά δύσκολες, αποφάσεις που πρέπει να πάρουμε όταν εμφανιστούν.
  • Αναγνωρίζει την υποκειμενικότητα και τις διαφορετικές τοποθετήσεις – που πολύ συχνά είναι πολιτικές.

Οι εφαρμογές του Metarisk καταλήγουν σε 3 βασικά συμπεράσματα και βασικούς κανόνες – αρχές:
1. Τα σωστά προϊόντα και υπηρεσίες προς τον σωστά στοχευμένο πελάτη διασφαλίζουν την επιτυχία – σε καλούς και χειρότερους καιρούς. Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι οι στιγμές αλήθειας του πελάτη, είναι στη πραγματικότητα στιγμές αλήθειας της Τράπεζας! Η τράπεζα που κατορθώνει να λαμβάνει τις σωστές αποφάσεις, είναι η τράπεζα που θα διαφοροποιηθεί και θα έχει διαχρονική επιτυχία.
2. Το ενεργητικό υψηλότατου κινδύνου (subprime) είναι πάντα επιβλαβές.
3. Ο ενάρετος δρόμος για τη διαχείριση πιστωτικών κινδύνων απαιτεί πέρα από την αναγνώριση και εκτίμηση του κινδύνου, και την κριτική ανάλυση και σύνθεση όλων των παραγόντων που διέπουν τους κινδύνους και τη διαχείρισή τους.

Banker's Review (T. 025)
« 1 2 3 4 »

Έχετε άποψη;
Ο σχολιασμός των άρθρων προϋποθέτει την Είσοδο σας στο Banker's Review Online.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Δείτε ακόμη...

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σήμερα

Αυτοί που διάβασαν αυτό διάβασαν επίσης

Τα πιο δημοφιλή Topics

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε αυτήν την ενότητα

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε άλλες ενότητες

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Συνεντεύξεις / Πρόσωπα

 
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Topics

Συγχωνεύσεις και εξαγορές

Private banking

Πιστωτική κρίση

Credit Risk management

Enterprise risk management

Best work place

Multichannel Strategy

Innovation

International Banking

Outsourcing

©2018 Boussias Communications, all rights reserved. Κλεισθένους 338, 153 44 Γέρακας, info@boussias.com, Τ:210 6617777, F:210 6617778